پرسش : چه فايده‏اى در وجود امامى است که حافظ شرع وملّت نبوده واجراى احکام الهى نمى‏کند؟
پاسخ : گاهى سؤال مى‏شود: اگر قرار است که امام در پشت پرده غيبت باشد وبر کسى ظاهر نگردد ونيز متولى اقامه حدّ وتنفيذ حکم نگردد ومردم را به حقّ وجهاد با دشمن دعوت نکند، چه فايده‏اى در وجود اوست.
1 - غيبت امام به جهتى از ناحيه ما مى‏باشد، ولذا در ظهور او نيز عملکرد ما دخيل است.
2 - در عصر غيبت هرگز حدود الهى وتنفيذ احکام ودعوت به حق وجهاد با دشمنان تعطيل نمى‏گردد، بلکه بنابر توکيل عام از جانب امام زمان (ع) اين امور به فقها واگذار شده است.
3 - امام گرچه غايب است ولى نسبت به احکام کلّى جنبه نظارتى داشته وحافظ مجموعه شريعت است. ولذا در صورتى که اجماعى بر خلاف حق تشکيل شود دخالت کرده والقاى خلاف مى‏نمايد.
4 - وجود امام آن گونه که در جاى خود گفته شد واسطه فيض الهى وعلت غايى خلقت است، وبدون او زمين مضطرب خواهد شد، ولذا او واسطه تکوين نيز مى‏باشد.
5 - امام، گرچه از انظار عموم مردم غايب است ولى نسبت به نفوس قابل هدايت باطنى دارد، او هر نفسى را که قابل هدايت ببيند از راه باطن او را به حقّ وحقيقت رهنمون خواهد ساخت.

پرسش : برهان تجلّى اعظم چگونه بر وجود امام زمان‏عليه‏السلام دلالت دارد؟
پاسخ : از جمله ادلّه عقلى که بر وجود امام زمان (ع) استدلال کرده‏اند برهان تجلّى اعظم است. وتقرير آن چنين است:
الف. تجليّات که همان ظهورات است در قرآن وروايات به آن اشاره شده است، آنجا که خداوند مى‏فرمايد: «کُلُّ يَوْمٍ هُوَ فِى شَأْنٍ»؛ «هر روز خداوند در شأنى است.»( سوره الرحمن، آيه 31)
ب. اين تجليات وظهورات، انفطار موجودات از ذات واجب‏الوجود است که همگى به نحو قيام فعل به فاعل به او قائمند.
ج. اسماى الهى معرّف صفات جمالى وجلالى ذات اقدس حقّند، واين اسما به اعتبار جامعيّت برخى بر برخى ديگر، فضيلت وبرترى دارند.
د. وجود اسم اعظم خداوند تجلّى اعظم لازم دارد که همان انسان کامل است که فردى از او شايسته‏تر نيست. وآن مظهر اَتَمّ وکعبه کلّ ومظهر اسم اعظم الهى در اين زمان، خاتم اوليا حضرت مهدى (ع) است، وديگر ابدال واوتاد کُمّل وآحاد وافراد غير کمّل به فراخور حظّ ونصيبشان از تحقّق به اسماى حُسنا وصفات علياى الهيه، به آن مرکز دايره کمال، قرب معنوى انسانى دارند.

پرسش : برهان واسطه در فيض چگونه بر وجود امام زمان‏عليه‏السلام دلالت دارد؟
پاسخ : فلاسفه براى عالم، چهار مرحله ذکر کرده‏اند: عالم ربوبى، عالم عقل، عالم مثال، وعالم طبيعت. ونيز آنان به عقول ده‏گانه معتقدند که خداوند علت فاعلى وقريب عقل اول وعقل دوّم معلول عقل اوّل وهمچنين... ودر نهايت عقل دهم، علت فاعلى بر عالم مثال، وعالم مثال نيز علت عالم طبيعت وماده است، زيرا عالم، عالم اسباب ومسبّبات است وخداوند اين نظام را بر اساس آن بنا نهاده است.
حال اگر کسى سؤال کند که چرا خداوند مستقيماً وبدون واسطه، عالم طبيعت را ايجاد نکرده است؟ در جواب مى‏گوييم به جهت آنکه بين عالم ربوبى وعالم مادّه سنخيّت وجود ندارد ولذا عوالم مختلف را به جهت برقرارى سنخيّت بين عالم ربوبى وعالم ماده وطبيعت، آفريد. از ميان موجودات عالم مادّه، تنها انسان است که با عالم مثال سنخيّت دارد، وبراى ايجاد سنخيّت کامل، احتياج به انسان کامل است، زيرا او واسطه فيض بر مجموعه انسان‏هاى ديگر است. ودر اين زمينه فرقى بين فيض تکوين وتشريع نيست.

پرسش : برهان عنايت چگونه بر وجود امام زمان‏عليه‏السلام دلالت دارد؟
پاسخ : يکى از براهينى که بر وجود امام زمان (ع) استدلال مى‏شود برهان عنايت است.
عنايت در لغت به معناى اراده وقصد است ودر اصطلاح، تعريفات گوناگونى براى آن شده است.
شيخ اشراق مى‏گويد: «عنايت، احاطه حق تعالى به چگونگى نظام کلى وبه آنچه که تمام اين مجموعه بر آن است مى‏باشد...».( اللمحات، سهروردى، ص 1۶۶)
فخر رازى مى‏گويد: «عنايت، يعنى علم خداوند به اينکه اشيا به چه حالتى باشند تا بر بهترين وکامل‏ترين وجه واقع شوند».( المباحث المشرقية، ج 2، ص ۵1۶)
صدرالمتألهين مى‏گويد: «نظام معقول که نزد حکما عنايت نام دارد، مصدر همين نظام موجود است، پس اين عالم موجود، در نهايت خير وفضيلت ممکن است».( الحکمة المتعالية، ج 7، ص 111)
وجوب وجود امام را از طريق برهان عنايت به دو بيان مى‏توان تقرير کرد:
1 - آفرينش هستى بهترين ونيکوترين نظام ممکن است. لازمه اين گفتار، لزوم وجود امام در آفرينش است، وگرنه نظام، احسن نخواهد بود. لذا به همان دليل وبرهانى که تکليف وبعثت ضرورت دارد، وجود مستمر امام نيز ضرورت دارد.
2 - خداوند براى کمال‏يابى هر موجودى که در اين عالم رنگ هستى مى‏گيرد همه نوع ابزار ضرورى وغيرضرورى را در اختيارش گذاشته تا به کمال برسد، چگونه ممکن است انسانى که در دامان همين طبيعت است از اين قانون استثنا شده وارتقاى معنوى او ناديده گرفته شود.

برهان لطف چگونه بر وجود امام زمان‏عليه‏السلام دلالت دارد؟
پاسخ : در تقرير برهان لطف بر وجود امام زمان (ع) ابتدا به مقدماتى اشاره مى‏کنيم:
1 - به يک جهت لطف به دو قسم تقسيم مى‏شود:
الف. لطف محصّل: لطفى که با آن، مکلّف به اختيار خويش طاعت را بر مى‏گزيند.
ب. لطف مقرّب: لطفى که مکلف با آن، به انجام واجبات نزديک‏تر واز ارتکاب محرمات دور مى‏شود.
2 - متکلمان عدليّه اعم از اماميه و معتزله، لطف را بر خداوند واجب مى‏دانند، زيرا او بندگان خود را عبث وبيهوده نيافريده است، لذا هر چه را که در رسيدن آنها به هدف مؤثّر است بايد انجام دهد که از آن جمله لطف است.
قاعده لطف مقرّب ايجاب مى‏کند که در ميان جامعه امامى باشد که محور حقّ بوده وجامعه را از خطاى مطلق باز دارد. از همين رو است که مى‏گوييم: اجماع حجّت است. قاعده لطف اقتضا مى‏کند که رئيسى در ميان مردم باشد، رئيسى که نمى‏تواند نسبت به جامعه بى‏تفاوت باشد، تا اگر همه جامعه به بيراهه رفتند آنها را هدايت کند ونگذارد که امت، اجتماع بر باطل کنند.